است . اين اثر به لحاظ نگارش تاريخ اهل بيت ، با توجه به قدمت آن ، و صرفنظر از گرايشات مختصر اسماعيلى آن ، بايد اثرى معتبر و جامع و و در محدودهء زمانى خود بىنظير به شمار آيد . اگر توجه داشته باشيم كه قاضى نعمان ، اخبار غدير اين كتاب خود را از كتاب الولاية طبرى برگرفته ، به اهميت اين اثر در اشتمال بر بسيارى از ناگفته‌ها كه در آثار مكتوب در دسترس او بوده پى خواهيم برد ، گرچه متأسفانه وى مأخذى براى بسيارى از نقل‌هاى خود نمىآورد . العمدة ابن بطريق را نيز بايد از همين قبيل آثار شمرد . كتابهاى رجالى - تاريخى دانش رجال يكى از شعب مهم تاريخ است . در شيعه نيز اين شعبه مورد توجه بوده و بارها فهرستى از اصحاب امامان ، و يا مؤلفان و راويان اخبار شيعى نگاشته شده كه متأسفانه بسيارى از آنها از بين رفته است . مهمترين اثر بر جاى مانده كه بخش مهمى از ديدگاههاى تاريخى شيعه در آن آمده ، كتاب اختيار معرفة الرجال يا رجال كشى است كه از هر نظر بايد مهم تلقى شود . كتاب رجال النجاشى نيز صرفنظر از رجالى بودن و نيز اطلاعات با ارزش كتابشناسى آن ، تاريخ فرهنگى شيعه است . اين قبيل آثار در دوره‌هاى بعد كمتر تدوين شده اما هر چه تدوين شده ، از حيث تاريخى بايد مورد توجه قرار گيرد . آثارى نظير الفهرست و نيز رجال شيخ طوسى و همچنين رجال علامهء حلى از اين دست است . كتاب پرارج الفهرست ابن نديم نيز بايد يك اثر كاملا شيعى تلقى شود ، مطلبى كه در جاى خود اثبات شده است . ابن ابى طى عالم شيعى قرن هفتم هجرى و متوفاى 630 كتابى با نام طبقات الامامية داشته كه متأسفانه مفقود شده است . ابن حجر عسقلانى نقلى از آن را در الاصابه در ذيل شرح حال يغوث صحابى آورده است . كتاب مهم ديگر او كتاب تاريخ ابن ابى طى بوده كه گويا بر حسب سالها تنظيم شده بوده و نقل بازمانده از آن را صفدى در نكت الهميان كه در احوال ناميان نابينا است آورده است . « 1 » از كتابهاى انساب نيز كه به نحوى به دانش تاريخ مربوط است ، نبايد غفلت كرد . اين دانش نيز در ميان شيعيان رواجى داشته و يكى از كهن‌ترين آنها كتاب المجدى ( تأليف سال 443 ) از ابو الحسن على بن محمد بن على بن محمد العمرى است كه عالمى امامى مذهب است . « 2 » اين نشانگر تلاش امامى مذهبان در اين دانش است . و ديگرى سرّ السلسلة ابو نصر بخارى است . در بخش تاريخ اهل بيت اين شعبه از دانش غير قابل اغماض است . فهرستى است از عالمان نسابه

--> ( 1 ) . نك : الذّريعة ، ج 3 ، ص 219 ( 2 ) . المجدى ، ص 157 . در آنجا تصريح مىكند كه : . . . و نحن اثنى عشرية .